- Xin Thứ trưởng cho biết đâu là cơ sở và sự cần thiết để Bộ Chính trị ban hành Nghị quyết 23 về công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong giai đoạn hiện nay?
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng: Nghị quyết 23 được ban hành xuất phát từ những thay đổi sâu sắc của tình hình thế giới, yêu cầu phát triển đất nước và sự phát triển mạnh mẽ của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, đòi hỏi công tác này phải có tư duy và cách tiếp cận mới.
Thứ nhất, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đã phát triển mạnh mẽ. Sau hơn 20 năm thực hiện Nghị quyết 36, cộng đồng đã có hơn 6,5 triệu người tại trên 130 quốc gia và vùng lãnh thổ, với tiềm lực ngày càng lớn về tri thức, khoa học công nghệ, tài chính, kinh nghiệm quản trị và mạng lưới quốc tế. Tại các cuộc tiếp xúc với lãnh đạo Đảng, Nhà nước, bà con bày tỏ mong muốn được tạo điều kiện thuận lợi hơn để gắn bó với quê hương, đầu tư, chuyển giao tri thức, công nghệ và đóng góp thiết thực cho đất nước.
Thứ hai, thực tiễn đặt ra yêu cầu phải tháo gỡ những điểm nghẽn. Bên cạnh những kết quả đạt được, cơ chế, chính sách và phương thức kết nối nguồn lực kiều bào vẫn còn những hạn chế, chưa đáp ứng đầy đủ tiềm năng và nguyện vọng đóng góp của bà con. Đồng thời, tình hình thế giới diễn biến phức tạp cũng đặt ra yêu cầu ngày càng cao về chăm lo, hỗ trợ và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp, chính đáng của kiều bào.
Thứ ba, yêu cầu phát triển đất nước đòi hỏi phải phát huy hiệu quả hơn nguồn lực kiều bào. Trong bối cảnh đất nước hướng tới mục tiêu phát triển đến năm 2045, việc huy động nguồn lực về trí tuệ, công nghệ, tài chính và mạng lưới quốc tế của người Việt Nam ở nước ngoài đã trở thành yêu cầu có ý nghĩa chiến lược.
Vì vậy, Nghị quyết 23 đánh dấu bước phát triển mới trong tư duy của Đảng: không chỉ tiếp tục chăm lo, hỗ trợ cộng đồng mà còn chuyển mạnh sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và phát huy nguồn lực kiều bào; coi bà con không chỉ là đối tượng thụ hưởng chính sách mà còn là chủ thể, đối tác đồng hành trong sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
- Như phóng sự vừa phản ánh, nhiều kiều bào mong muốn trở về đầu tư, đóng góp tri thức và nguồn lực cho đất nước, nhưng vẫn gặp những vướng mắc về thủ tục hành chính, quy định pháp lý và tiếp cận thông tin. Vậy Nghị quyết 23 đặt ra những yêu cầu và giải pháp gì để tháo gỡ các điểm nghẽn này, tạo điều kiện thuận lợi hơn để kiều bào hiện thực hóa mong muốn đầu tư, cống hiến cho quê hương?
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng: Điểm cốt lõi của Nghị quyết 23 là chuyển mạnh từ tư duy vận động, tập hợp, chăm lo sang đồng hành, kiến tạo cơ chế và huy động nguồn lực. Trong đó, bên cạnh việc tiếp tục nâng tầm công tác chăm lo, Nghị quyết xác định việc tạo điều kiện thuận lợi để kiều bào đóng góp cho đất nước là mục tiêu trọng tâm.
Để thực hiện điều đó, cần tập trung vào ba nhóm giải pháp.
Một là, hoàn thiện thể chế, chính sách. Nghị quyết yêu cầu tiếp tục rà soát, sửa đổi các quy định liên quan đến quốc tịch, nhà ở, đất đai, đầu tư và các lĩnh vực khác liên quan đến người Việt Nam ở nước ngoài bảo đảm minh bạch, đồng bộ và phù hợp với thực tiễn. Như Luật Quốc tịch Việt Nam sửa đổi, bổ sung năm 2025 tiếp tục hoàn thiện các quy định về nhập quốc tịch, trở lại quốc tịch, đáp ứng nhu cầu chính đáng của kiều bào. Luật Nhà ở, Luật Đất đai, Luật Đầu tư sửa đổi, bổ sung năm 2025, từng bước hoàn thiện khuôn khổ pháp lý cho người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sở hữu nhà ở, thực hiện quyền sử dụng đất theo điều kiện luật định, đầu tư, kinh doanh và chuyển giao nguồn lực về nước.
Hai là, cải cách thủ tục và tăng cường chuyển đổi số. Nghị quyết yêu cầu tiếp tục cắt giảm, đơn giản hóa thủ tục hành chính, đẩy mạnh chuyển đổi số và nâng cao chất lượng dịch vụ công liên quan đến công tác người Việt Nam ở nước ngoài, giúp kiều bào dễ dàng tiếp cận thông tin và giải quyết công việc dù đang sinh sống ở bất kỳ đâu, đồng thời xây dựng một nền tảng số với các quy trình, thủ tục được số hóa theo phương châm “dễ tiếp cận, dễ hiểu, dễ thực hiện”.
Ba là, tăng cường hỗ trợ và tạo môi trường thuận lợi. Nghị quyết yêu cầu phát huy vai trò kết nối và tạo thuận lợi để doanh nhân, doanh nghiệp Việt Nam ở nước ngoài “đầu tư, sản xuất, kinh doanh, chuyển giao công nghệ”; đồng thời chú trọng chính sách đãi ngộ, môi trường làm việc minh bạch, cạnh tranh, trao quyền; bảo đảm điều kiện để chuyên gia, trí thức tham gia lâu dài hoặc đóng góp linh hoạt từ xa. Các cơ quan đại diện, cơ quan chức năng cần cung cấp thông tin chính thống, hỗ trợ pháp lý, đồng thời xây dựng cơ chế hợp tác linh hoạt, tạo điều kiện để chuyên gia, trí thức và doanh nhân kiều bào phát huy năng lực.
Mục tiêu cuối cùng là biến mong muốn đóng góp của kiều bào thành những hành động và kết quả cụ thể, để bà con thực sự yên tâm gắn bó và đồng hành cùng đất nước.
- Nghị quyết 23 đặt ra quan điểm: Cần nâng tầm tư duy từ vận động, tập hợp, chăm lo lên thành đồng hành, kiến tạo cơ chế, huy động nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài tham gia sâu hơn trong hành trình hội nhập, xây dựng và phát triển của đất nước. Vậy điểm mới trong cách tiếp cận này là gì, thưa Thứ trưởng?
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng: Điểm mới nổi bật của Nghị quyết 23 là thay đổi cả nhận thức, phương thức kết nối và cách thức đóng góp của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Trước hết, là đổi mới về nhận thức. Kiều bào được nhìn nhận là nguồn lực chiến lược và là đối tác đồng hành cùng đất nước, chứ không chỉ là đối tượng vận động, tập hợp hay hỗ trợ. Với hơn 400 dự án FDI tại Việt Nam của kiều bào với tổng vốn gần 1,8 tỷ USD cùng đội ngũ 600.000 trí thức, chuyên gia tại khắp các châu lục, cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đang thực sự trở thành chủ thể tham gia trực tiếp vào quá trình phát triển đất nước.
Tiếp đó là đổi mới về phương thức kết nối. Thay vì chủ yếu vận động chung hoặc tổ chức các hoạt động mang tính sự kiện, cần kết nối sát với nhu cầu thực tế của đất nước. Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động nêu những bài toán cụ thể để tìm đúng chuyên gia, doanh nhân và nguồn lực phù hợp. Đặc biệt, Nhà nước đang chú trọng xây dựng cơ sở dữ liệu về NVNONN, coi đây như là một dạng “bản đồ” nguồn lực kiều bào. Khi nắm được dữ liệu này, chúng ta mới có thể kết nối đúng người, đúng việc, phù hợp với nhu cầu.
Cuối cùng, đó là mở rộng cách thức đóng góp. Kiều bào không nhất thiết phải trở về nước sinh sống mới có thể cống hiến. Rất nhiều nhà khoa học người Việt đang giữ những vị trí lãnh đạo, nghiên cứu, giảng dạy ở nước ngoài. Nhiều cá nhân dẫn dắt các nhóm nghiên cứu lớn, có nhiều kinh nghiệm quốc tế, nhưng không phải ai cũng có điều kiện để bỏ công việc, về nước làm việc lâu dài. Điều đó không có nghĩa là họ không thể đóng góp. Đóng góp từ xa là điều hoàn toàn khả thi. Chúng ta cần tạo điều kiện để bà con tham gia vào quá trình phát triển của đất nước dù ở bất kỳ đâu trên thế giới.
- Một trong những nhiệm vụ trọng tâm của Nghị quyết là phát huy hiệu quả nguồn lực người Việt Nam ở nước ngoài, đặc biệt trong khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và phát triển kinh tế. Theo bà, cần ưu tiên những giải pháp nào để kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia, doanh nhân kiều bào với nhu cầu phát triển của đất nước?
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng: Để phát huy hiệu quả nguồn lực kiều bào, theo tôi, cần tập trung vào ba việc: nắm chắc nguồn lực, kết nối đúng nhu cầu và tạo cơ chế hợp tác hiệu quả.
Một là, xây dựng cơ sở dữ liệu về nguồn lực kiều bào. Cần từng bước xây dựng bản đồ nguồn lực, số hóa thông tin về chuyên gia, trí thức, doanh nhân và nhà đầu tư theo lĩnh vực, địa bàn và năng lực chuyên môn, qua đó chủ động tìm kiếm, kết nối đúng người.
Hai là, phát triển các mạng lưới chuyên ngành. Ưu tiên kết nối đội ngũ trí thức, chuyên gia công nghệ cao, doanh nhân, nhà đầu tư, văn nghệ sĩ, người làm truyền thông và thế hệ trẻ; trong đó chú trọng các lĩnh vực thuộc 10 nhóm công nghệ và sản phẩm chiến lược, như khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo, trí tuệ nhân tạo và bán dẫn,
Ba là, thiết lập cơ chế kết nối theo nhu cầu thực tế. Các văn bản, chỉ đạo mới về công tác thu hút nhân tài khẳng định rõ việc tăng cường trao quyền tự chủ cho tổ chức nghiên cứu, công khai các bài toán cụ thể và gắn nhân tài với việc giải quyết những bài toán ấy. Đó cũng là điều các chuyên gia kiều bào mong đợi nhất: được tin tưởng giao cho những bài toán khó. Các bộ, ngành, địa phương cần chủ động đưa ra những dự án, nhiệm vụ và bài toán cụ thể để mời gọi chuyên gia, doanh nghiệp kiều bào tham gia; đồng thời có cơ chế tiếp nhận, phối hợp và đánh giá kết quả rõ ràng.
Điều quan trọng là không chỉ dừng ở việc biết chúng ta có nguồn lực nào, mà phải đưa nguồn lực đó vào đúng lĩnh vực, đúng nhiệm vụ và phát huy được hiệu quả. Mục tiêu là xây dựng hệ sinh thái kết nối kiều bào bền vững, bảo đảm đúng người, đúng việc, đúng nhu cầu và mang lại lợi ích thiết thực cho đất nước.
- Để những mục tiêu, nhiệm vụ của Nghị quyết 23 sớm đi vào cuộc sống, thời gian tới sẽ có những chương trình hành động, văn bản hướng dẫn và cơ chế phối hợp cụ thể nào giữa các bộ, ngành, địa phương?
Thứ trưởng Lê Thị Thu Hằng: Để Nghị quyết 23 sớm đi vào cuộc sống, theo tôi, điều quan trọng nhất là phải chuyển hóa các chủ trương thành chương trình hành động cụ thể, có cơ chế phối hợp và kết quả kiểm chứng được.
Thứ nhất, cụ thể hóa nghị quyết bằng các chương trình, kế hoạch hành động. Các bộ, ngành, địa phương cần xác định rõ nhiệm vụ, tiến độ và sản phẩm đầu ra theo tinh thần “6 rõ”: rõ người, rõ việc, rõ thời gian, rõ trách nhiệm, rõ sản phẩm và rõ thẩm quyền. Ngày 26/10/2026, Chính phủ đã ban hành Nghị quyết số 340 ban hành Chương trình hành động của Chính phủ triển khai NQ 23, đây là cơ sở quan trọng để các Bộ, ngành, địa phương tiếp tục triển khai công tác người Việt Nam ở nước ngoài trong thời gian tới.
Thứ hai, tăng cường phối hợp và điều phối. Bộ Ngoại giao, trực tiếp là Ủy ban Nhà nước về người Việt Nam ở nước ngoài, cần phát huy vai trò đầu mối, phối hợp chặt chẽ với các bộ, ngành, địa phương và cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài để kịp thời kết nối, tháo gỡ khó khăn và triển khai nhiệm vụ thống nhất.
Thứ ba, lấy hiệu quả thực chất làm thước đo. Kết quả thực hiện cần được đánh giá thông qua những chuyển biến cụ thể: vướng mắc của kiều bào được giải quyết, các dự án hợp tác được triển khai, tri thức và công nghệ được chuyển giao, nguồn lực được huy động hiệu quả và sự gắn bó của kiều bào với quê hương ngày càng được củng cố.
Tinh thần chung là triển khai quyết liệt, phối hợp đồng bộ, phân công rõ trách nhiệm và thường xuyên kiểm tra, đánh giá; bảo đảm Nghị quyết 23 không chỉ dừng ở chủ trương mà thực sự tạo ra chuyển biến trong công tác người Việt Nam ở nước ngoài.
- Trân trọng cảm ơn những chia sẻ của Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Lê Thị Thu Hằng./.
